Saturday, August 3, 2024

सुंदरकांड के 25वें दोहे में गूढ़ रहस्य

तुलसीदास जी ने लिखा जब हनुमान जी ने लंका मे आग लगाई थी 

"हरि प्रेरित तेहि अवसर चले मरुत उनचास 
अट्टहास करि गर्जा कपि बढ़ि लाग अकास।।" 

अर्थात :- जब हनुमान जी ने लंका को अग्नि के हवाले कर दिया तो वे उनचासों पवन चलने लगे।हनुमान जी अट्टहास करके गर्जे और आकार बढ़ाकर आकाश मार्ग से जाने लगे। 


 इन उनचास मरुत का क्या अर्थ है ?

सुंदरकांड के 25वें दोहे में गूढ़ रहस्य से छिपा है जिसकी जानकारी से आधुनिक मौसम विज्ञान भी अनभिज्ञ है । 

तुलसीदासजी के वायु ज्ञान पर सुखद आश्चर्य होता है, जिससे शायद आधुनिक मौसम विज्ञान भी अनभिज्ञ है ।
        
यह जानकर आश्चर्य होगा कि वेदों में वायु की 7 शाखाओं के बारे में विस्तार से वर्णन मिलता है। 
अधिकतर लोग यही समझते हैं कि वायु तो एक ही प्रकार की होती है, किंतु उसका रूप बदलता रहता है, जैसे कि ठंडी वायु, गर्म वायु और समवायु, लेकिन ऐसा नहीं है।

जल के भीतर जो वायु है उसका शास्त्रों में अलग नाम दिया गया है और आकाश में स्थित जो वायु है उसका नाम अलग है। अंतरिक्ष में जो वायु है उसका नाम अलग और पाताल में स्थित वायु का नाम अलग है। नाम अलग होने का मतलब यह कि उसका गुण और व्यवहार भी अलग ही होता है। इस तरह वेदों में 7 प्रकार की वायु का वर्णन मिलता है।

ये 7 प्रकार हैं- 1. प्रवह, 2. आवह, 3. उद्वह, 4. संवह, 5. विवह, 6. परिवह और 7. परावह।

1. प्रवह :- पृथ्वी को लांघकर मेघमंडलपर्यंत जो वायु स्थित है, उसका नाम प्रवह है। इस प्रवह के भी प्रकार हैं। यह वायु अत्यंत शक्तिमान है और वही बादलों को इधर-उधर उड़ाकर ले जाती है। धूप तथा गर्मी से उत्पन्न होने वाले मेघों को यह प्रवह वायु ही समुद्र जल से परिपूर्ण करती है जिससे ये मेघ काली घटा के रूप में परिणित हो जाते हैं और अतिशय वर्षा करने वाले होते हैं। 
 
2. आवह :- आवह सूर्यमंडल में बंधी हुई है। उसी के द्वारा ध्रुव से आबद्ध होकर सूर्यमंडल घुमाया जाता है।
 
3. उद्वह :- वायु की तीसरी शाखा का नाम उद्वह है, जो चन्द्रलोक में प्रतिष्ठित है। इसी के द्वारा ध्रुव से संबद्ध होकर यह चन्द्र मंडल घुमाया जाता है। 
 
4. संवह :- वायु की चौथी शाखा का नाम संवह है, जो नक्षत्र मंडल में स्थित है। उसी से ध्रुव से आबद्ध होकर संपूर्ण नक्षत्र मंडल घूमता रहता है।
 
5. विवह :- पांचवीं शाखा का नाम विवह है और यह ग्रह मंडल में स्थित है। उसके ही द्वारा यह ग्रह चक्र ध्रुव से संबद्ध होकर घूमता रहता है। 
 
6.परिवह :- वायु की छठी शाखा का नाम परिवह है, जो सप्तर्षिमंडल में स्थित है। इसी के द्वारा ध्रुव से संबद्ध हो सप्तश्रर्षि आकाश में भ्रमण करते हैं।
 
7. परावह :- वायु के सातवें स्कंध का नाम परावह है, जो ध्रुव में आबद्ध है। इसी के द्वारा ध्रुव चक्र तथा अन्यान्य मंडल एक स्थान पर स्थापित रहते हैं।
 
इन सातों वायु के सात-सात गण (संचालित करने वाले) हैं जो निम्न जगह में विचरण करते हैं-

ब्रह्मलोक, इंद्रलोक, अंतरिक्ष, भूलोक की पूर्व दिशा, भूलोक की पश्चिम दिशा, भूलोक की उत्तर दिशा और भूलोक कि दक्षिण दिशा। इस तरह  7x7=49, कुल 49 मरुत हो जाते हैं जो देव रूप में विचरण करते रहते हैं।

बजरंगबली महाराज की जय!! जय श्री सीताराम!







Wednesday, February 15, 2023

भैरव: कथा और उनके विविध रूप

देवताओं का गुणों के प्रकार से वर्गीकरण करें तो भैरव की प्रकृति तामसिक मानी जाती है। पुरातत्व उत्खननों में भारत के लगभग सभी प्रदेशों से भैरव के विग्रह प्राप्त हुए हैं और आज भी देश में अनेकों मंदिरों में भैरव का प्रमुख देवता के रूप में स्थापन अनुष्ठान किया जाता है।

शैव एवं शाक्त संप्रदाय के तंत्र विभाग के देवता होने के बावजूद भैरव सामान्य जनमानस में ओतप्रोत हैं और लोग पूर्ण निष्ठा से भैरव मंदिरों में दर्शन पूजन के लिए जाते हैं।

भगवान शिव, काली तथा हनुमान जी को समर्पित मंदिरों में भी भैरव की प्रतिमाओं को प्रतिष्ठित किया जाता है। इस तरह से देखें तो भी भैरव आम-जन के देवता हैं।

भैरव की कथा विविध प्रकार के पौराणिक ग्रन्थों में अलग अलग तरह से कही गई है इसके अतिरिक्त उनके विग्रहों के प्रकार तथा विशिष्टताओं का वर्णन भी आगम ग्रंथों में प्राप्त होता है और इस लेख में हम इन्हीं कथाओं तथा विग्रहों की वैविध्यता पर चर्चा करने का प्रयास करेंगे!

ब्रह्माजी ने समस्त सृष्टि का निर्माण किया और रूद्र को पृथ्वी की रक्षा के लिए नियुक्त किया। ब्रह्माजी अपनी ही बनाई रचना पर गर्वित थे, अहंकार के मद में चूर ब्रह्माजी का पाँचवा मस्तक अपने निर्माण को देखता और स्वयं की ही प्रशंसा करता।

ब्रह्माजी ने अपने इस पाँचवे मस्तक का निर्माण ही इसीलिए किया था कि वह अपने निर्माण पर गर्व कर सकें, ब्रह्माजी के गर्व का खंडन करना हो तो उनके धड़ से इस मस्तक को अलग करना पड़ता लेकिन यह भीषण कार्य कौन करता?

ब्रह्माजी के इस अहंकार को समाप्त करना आवश्यक था, सृष्टि की रक्षा का दायित्व रूद्र के कंधों पर था तो यह कार्य भी उन्हें ही करना था। उन्होंने अपने बाएँ अंगूठे के तीक्ष्ण नाखून से ब्रह्माजी का पाँचवा मस्तक काट दिया।

हालाँकि यह मस्तक अहंकार का प्रतीक था और अहंकार किसी भी रूप में आपसे जुड़ा हो उससे मुक्ति पाना इतना आसान नही होता। रूद्र ने ब्रह्माजी को गर्वहीन कर दिया लेकिन यह अब वही गर्व उनके हथेली पर जा चिपका।

रूद्र सजग थे, उन्हें पता था कि इस प्रतीक से मुक्त होना होगा। रूद्र ने ब्रह्माजी से इसका उपाय पूछा, तब ब्रह्माजी बोले, “महेंद्रगिरि पर्वत पर बारह वर्ष की कठोर तपस्या के पश्चात रूद्र को इस मस्तक से मुक्ति मिलेगी।”

ब्रह्माजी के आदेश का पालन करते हुए रूद्र ने गले में अस्थि माला धारण कर ली, केश से बना यज्ञोपवीत और भस्म का शृंगार कर कापालिक का रूप धर लिया। उनके एक हाथ में ब्रह्माजी के मस्तक रूपी खप्पर था।

कठोर जीवन का निर्वहन करते हुए रूद्र ने बारह वर्षों तक तीर्थाटन किया और अंततः काशी क्षेत्र में उन्हें ब्रह्माजी के उस मस्तक से मुक्ति मिली।

काशी में जिस स्थान पर ब्रह्माजी का पाँचवा मस्तक गिरा उस स्थान को आज भी कपाल-मोचन के नाम से जाना जाता है। रूद्र की तपस्या पूरी हुई और उन्होने गंगा में स्नान किया, काशी में विश्वेश्वर की पूजा की और कैलाश वापस लौट आए।

ब्रह्मशिरच्छेदक रूद्र के उपरोक्त कापालिक रूप का वर्णन और कथा वराह पुराण का एक भाग है। वराह पुराण के अतिरिक्त कूर्म पुराण तथा शिव महापुराण जैसे ग्रन्थों में भी भैरव का वर्णन किया गया है जिसके विषय में हम आने वाले भागों में चर्चा करेंगे।

ब्रह्मशिरच्छेदक रूद्र का विग्रह कैसा हो इस विषय में भी श्रीतत्वनिधि में निम्नलिखित वर्णन मिलता है। रूद्र के इस विग्रह की व्याघ्रचर्म धारी प्रतिमा धवल सफेद रंग की होनी चाहिए, प्रतिमा के त्रिनेत्र, चार भुजाएँ और मस्तक पर एक जटामकुट चित्रित किया जाना आवश्यक है।

गौरवर्ण त्रिनेत्रं च जटामौलिविराजितम् । 
ताटङ्कं कुण्डलं सव्यवामश्रुत्योश्च बिभ्रतम् ॥ 

व्याघ्रचर्माम्बरधरं चतुर्भुजसमन्वितम् । 
वज्रं परशुपूर्वांसं वामे ब्रह्मकरोटिकम् ॥ 

अपरे शूलहस्तं च शेषं पूर्वोक्तवत्कुरु । 

दाहिने हाथ में वज्र/परशु और बाएं हाथ में ब्रह्माजी का पांचवा मस्तक खप्पर के रूप में दर्शाया जाना चाहिए। इसके उपरांत भैरव विग्रहों के विविधतम प्रकारों का विस्तृत वर्णन भी आगम के रूपमण्डन तथा विष्णुधर्मोत्तर पुराण जैसे अन्य ग्रंथों में किया गया है जिसके विषय में चर्चा आने वाले अंकों में की जाएगी।


Friday, August 12, 2022

Ganesha Chaturthi Puja Vidhi

Lord Ganesha is worshipped with all sixteen rituals along with chanting of Puranik Mantras during Ganesha Chaturthi Puja which is also known as Vinayaka Chaturthi Puja. Worshipping Gods and Goddesses with all 16 rituals is known as Shodashopachara Puja (षोडशोपचार पूजा).

Although Ganesha Puja can be done during Pratahkala, Madhyahnakala and Sayankala but Madhyahnakala is preferred during Ganesha Chaturthi Puja. Madhyahnakala Puja time for Ganesha Puja can be known at Ganesha Chaturthi Puja Muhurat.
All rituals which are prescribed during Ganesha Puja are given below and it also includes sixteen steps which are prescribed in Shodashopachara Puja. Deep-Prajawalan (दीप-प्रज्वलन) and Sankalpa (संकल्प) are done before starting the Puja and these two are not part of core sixteen steps of Shodashopachara Puja.

If you have Lord Ganesha installed at your home and is worshipped daily then Avahana (आवाहन) and Pratishthapan (प्रतिष्ठापन) should be skipped as these two rituals are done for newly bought statues of Lord Ganesha either made of clay or made of metal. It should be noted that pre-installed statue of Lord Ganesha at home are not given Visarjan (विसर्जन) but given Utthapana (उत्थापन) at the end of Puja.

On Ganesha Chaturthi, devotees also perform Eka Vinshati Name Ganesh Puja and Lord Ganesha Anga Puja along with the below Shodashopachara Puja.

1. Avahana and Pratishthapan (आवाहन एवं प्रतिष्ठापन)

• Avahana (आवाहन):
Puja should begin with invocation of Lord Ganesha, one should chant following Mantra in front of the Murti, by showing Avahan Mudra (Avahan Mudra is formed by joining both palms and folding both thumbs inwards).
He Heramba Tvamehyehi Hyambikatryambakatmaja।
Siddhi-Buddhi Pate Tryaksha Lakshalabha Pituh Pitah॥
Nagasyam Nagaharam Tvam Ganarajam Chaturbhujam।
Bhushitam Svayudhaudavyaih Pashankushaparashvadhaih॥
Avahayami Pujartham Rakshartham Cha Mam Kritoh।
Ihagatya Grihana Tvam Pujam Yagam Cha Raksha Me॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Avahayami-Sthapayami॥

• Pratishthapan (प्रतिष्ठापन)

After Lord Ganesha has been invoked, installing Lord Ganesha into the statue while chanting following Mantra.
Asyai Pranah Pratishthantu Asyai Pranaksharantu Cha।
Asyai Devatvamarchayai Mamaheti Cha Kashchana॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Supratishtho Varado Bhava॥

2. Asana Samarpan (आसन समर्पण)
After Lord Ganesha has been invoked and got installed, take five flowers in Anjali (by joining palm of both hands) and leave them in front of the Murti to offer seat to Shri Ganesha while chanting following Mantra.
Vichitraratnakhachitam Divyastaranasamyutam।
Swarna Simhasanam Charu Grihana Guhagraja॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Asanam Samarpayami॥

3. Padya Samarpan (पाद्य समर्पण)
After offering Asana to Lord Ganesha, offer Him water to wash the feet while chanting following Mantra.
Om Sarvatirthasamudbhutam Padyam Gandhadibhiryutam।
Gajanana Grihanedam Bhagawana Bhaktavatsalah॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Padayoh Padyam Samarpayami॥

4. Arghya Samarpan (अर्घ्य समर्पण)
After offering Padya to Lord Ganesha, offer scented water to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Om Ganadhyaksha Namasteastu Grihana Karuna Kara।
Arghyam Cha Phala Samyuktam Gandhamalyakshatairyutam॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Hastorarghyam Samarpayami॥

5. Achamana (आचमन)
After Arghya offering, offer water to Lord Ganesha for Achamana while chanting following Mantra.
Vighnaraja Namastubhyam Tridashairabhivandita।
Gangodakena Devesha Kurushwachamanam Prabho॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Mukhe Achamaniyam Samarpayami॥

6. Snana Mantra (स्नान मन्त्र)Snana (स्नान)
After Achamana, offer water to Shri Ganesha for the bath while chanting following Mantra.
Narmada Chandrabhagadi Gangasangasajairjalaih।
Snani Tosi Maya Deva Vighnasagham Nivaraya॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Sarvanga Snanam Samarpayami॥

• Panchamrita Snanam (पञ्चामृत स्नानम्)
After Snanam, now give a bath with Panchamrita (the mixture of milk, curd, honey, Ghee and sugar) to Shri Ganesha while chanting following Mantra.
Panchamritam Mayaaanitam Payodadhi, Ghritam Madhu।
Sharkara Cha Samayuktam Snanartham Pratigrihyatam॥

• Payah/Dugdha Snanam (पयः/दूध स्नानम्)
After Panchamrita Snanam, now give a bath with Paya (milk) to Shri Ganesha while chanting following Mantra.
Kamadhenusamudbhutam Sarvesham Jivanam Param।
Tejah Pushtikaram Divyam Snanartham Pratigrihyatam॥

• Dadhi Snanam (दधि स्नानम्)
After Dugdha Snanam, now give a bath with curd to Shri Ganesha while chanting following Mantra.
Payasastu Samudbhutam Madhuramlam Shashiprabham।
Dadhyanitam Mayadeva Snanartham Pratigrihyatam॥

• Ghrita Snanam (घृत स्नानम्)

After Dadhi Snanam, now give a bath with Ghee to Shri Ganesha while chanting following Mantra.
Navanita Samutpannam Sarvasantoshakarakam।
Ghritam Tubhyam Pradasyami Snanartham Pratigrihyatam॥

• Madhu Snanam (मधु स्नानम्)

After Ghrita Snanam, now give a bath with honey to Shri Ganesha while chanting following Mantra.
Pushparenusamudbhutam Suswadu Madhuram Madhu।
Tejah Pushtikaramdivyam Snanartham Pratigrihyatam॥

• Sharkara Snanam (शर्करा स्नानम्)
After Madhu Snanam, now give a bath with sugar to Shri Ganesha while chanting following Mantra.
Ikshusarasamudbhutam Sharkara Pushti Da Shubha।
Malapaharika Divya Snanartham Pratigrihyatam॥

• Suvasita Snanam (सुवासित स्नानम्)
After Sharkara Snanam, now give a bath with scented oil to Shri Ganesha while chanting following Mantra.
Champakashekabakula Malati Mogaradibhih।
Vasitam Snigdhatahetu Tailam Charu Pratigrihyatam॥

• Shuddhodaka Snanam (शुद्धोदक स्नानम्)
After Suvasita Snanam, now give a bath with pure water (Gangajal) to Shri Ganesha while chanting following Mantra.
Ganga Cha Yamuna Chaiva Godavari Saraswati।
Narmada Sindhuh Kaveri Snanartham Pratigrihyatam॥

7. Vastra Samarpan and Uttariya Samarpan (वस्त्र समर्पण वं उत्तरीय समर्पण)

• Vastra Samarpan (वस्त्र समर्पण)
Now offer Moli (मोली) as new clothes to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Shitavatoshna Santranam Lajjaya Rakshanam Parama।
Dehalankaranam Vastramatah Shanti Prayachchha Me॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Vastram Samarpayami॥

• Uttariya Samarpan (उत्तरीय समर्पण)
After Vastra Samarpan, now offer clothes for upper body parts to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Uttariyam Tatha Deva Nana Chitritamuttamam।
Grihanendram Maya Bhaktaya Dattam Tat Saphali Kuru॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Uttariya Samarpayami॥

8. Yajnopavita Samarpan (यज्ञोपवीत समर्पण)
After Vastra offering, offer Yajnopavita to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Navabhistantubhiryuktam Trigunam Devatamayam।
Upavitam Mayadattam Grihana Parameshwara॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Yajnopavitam Samarpayami॥

9. Gandha (गन्ध)
After Yajnopavita offering, offer scent to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Shri Khanda Chandana Divyam Gandhadhyam Sumanoharam।
Vilepanam Surashreshtha Chandanam Pratigrihyatam॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Gandham Samarpayami॥

10. Akshata (अक्षत)
After Gandha offering, offer Akshata (unbroken rice) to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Akshatashcha Sura Shreshtha Kumkumalah Sushobhitah।
Maya Nivedita Bhaktaya Grihana Parameshwara॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Akshatan Samarpayami॥

11. Pushpa Mala, Shami Patra, Durvankura, Sindoor (पुष्प माला, शमी पत्र, दुर्वाङ्कुर, सिन्दूर)

• Pushpa Mala (पुष्प माला)
Now offer garland made of flowers to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Malyadini Sugandhini Malyadinivai Prabhuh।
Maya Hritani Pushpani Grihyantam Pujanaya Bhoh॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Pushpamalam Samarpayami॥

• Shami Patra (शमी पत्र)
Now offer Shami Patra to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Tvatpriyani Supushpani Komalani Shubhani Vai।
Shamidalani Heramba Grihana Gananayaka॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Shami Patrani Samarpayami॥

• Durvankur (दुर्वाङ्कुर)
Now offer Durva with three or five leaflets to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Durvankuran Suharitanamritan Mangala Pradan।
Anitanstava Pujartha Grihana Gananayaka॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Durvankuran Samarpayami॥

• Sindoor (सिन्दूर)
Now offer vermilion to Lord Ganesha for Tilak while chanting following Mantra.
Sindoor Shobhanam Raktam Saubhagyam Sukhavardhanam।
Shubhadam Kamadam Chaiva Sindooram Pratigrihyatam॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Sindoor Samarpayami॥

12. Dhoop (धूप)
Now offer Dhoop to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Vanaspatirasodbhuto Gandhadhyo Gandhah Uttamah।
Aghreya Sarva Devanam Dhupoayam Pratigrihyatam॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Dhupamaghrapayami॥

13. Deep Samarpan (दीप समर्पण)
Now offer Deep to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Sajyam Chavartisamyuktam Vahnina Yojitam Maya।
Deepam Grihana Devesha Trailokyatimira Paham॥
Bhaktya Deepam Prayachchhami Devaya Paramatmane।
Trahimam Nirayad Ghoraddipajyotirnamoastute॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Deepam Darshayami॥

14. Naivedya and Karodvartan (नैवेद्य एवं करोद्वर्तन)

• Naivedya Nivedan (नैवेद्य निवेदन)
Now offer Naivedya to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Naivedyam Grihyatam Deva Bhakti Me Hyachalam Kuru।
Ipsitam Me Varam Dehi Paratra Cha Param Gatim॥
Sharkara Khanda Khadyani Dadhi Kshira Ghritani Cha।
Aharam Bhakshya Bhojyam Cha Naivedyam Pratigrihyatam॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Naivedyam Modakamayarituphalani Cha Samarpayami॥

• Chandan Karodvartan (चन्दन करोद्वर्तन)
After Naivedya offering, offer Chandan mixed with water to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Chandanam Malayodbhutam Kasturyadi Samanvitam।
Karodvartanakam Deva Grihana Parameshwara॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Chandanena Karodvartanam Samarpayami॥

15. Tambula, Narikela and Dakshina Samarpan (ताम्बूल, नारिकेल एवं दक्षिणा समर्पण)

• Tambula Samarpan (ताम्बूल समर्पण)
Now offer Tambula (Paan with betel nuts) to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Om Pugiphalam Mahadivyam Nagavallidalairyutam।
Ela Churnadisamyuktam Tambulam Pratigrihyatam॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Mukha Vasarthamela Pugi Phaladi Sahitam Tambula Samarpayami॥

• Narikela Samarpan (नारिकेल समर्पण)
Now offer Narikela (coconut) to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Idam Phalam Mayadeva Sthapitam Puratastava।
Tena Me Saphalavaptirbhavejjanmani Janmani॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Narikela Phalam Samarpayami॥

• Dakshina Samarpan (दक्षिणा समर्पण)
Now offer Dakshina (gift) to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Hiranyagarbhagarbhastham Hema Bijam Vibhavasoh।
Ananta Punya Phaladamatah Shantim Prayachchha Me॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Dravyam Dakshinam Samarpayami॥

16. Neerajan and Visarjan (नीराजन एवं विसर्जन)

• Neerajan/Aarti (नीराजन/आरती)
After Tambula Arpan and Dakshina Samarpan, perform Lord Ganesha Aarti after chanting following Mantra.
Kadali Garbha Sambhutam Karpuram Tu Pradipitam।
Arartikamaham Kurve Pashya Me Varado Bhava॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Karpura Neerajanam Samarpayami॥

• Pushpanjali Arpan (पुष्पाञ्जलि अर्पण)
Now offer Pushpanjali to Lord Ganesha while chanting following Mantra.
Nanasugandhi Pushpani Yatha Kalodbhavani Cha।
Pushpanjalirmaya Datto Grihana Parameshwara॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Mantra Pushpanjali Samarpayami॥

• Pradakshina (प्रदक्षिणा)
Now offer symbolic Pradakshina (circumambulate from left to right of Shri Ganesha) with flowers while chanting following Mantra.
Yani Kani Cha Papani Jnatajnata Kritani Cha।
Tani Sarvani Nashyanti Pradakshina Pade Pade॥

Om Siddhi-Buddhi Sahitaya Shri Mahaganadhipataye Namah।
Pradakshinam Samarpayami॥

• Visarjan (विसर्जन)
Now conclude Shri Ganesha Puja with Visarjan while chanting following Mantra.
Avahanam Na Janami Na Janami Tavarchanam।
Pujam Chaiva Na Janami Kshamasva Ganeshwara॥
Anyatha Sharanam Nasti Tvameva Sharanam Mam।
Tasmatkarunya Bhavena Rakshasva Vighneshwara॥
Gatam Papam Gatam Dukham Gatam Daridraya Meva Cha।
Agata Sukha Sampattih Punyachcha Tava Darshanat॥
Mantrahinam Kriyahinam Bhaktihinam Sureshwara।
Yatpujitam Maya Deva Paripurnam Tadastu Me॥
Yadaksharapada Bhrashtam Matrahinam Cha Yadbhavet।
Tatsarva Kshamyatam Deva Prasida Parameshwara॥

Friday, July 29, 2022

Kalki Avatar

All evidences indicate Kalki should come in our time.

Kalki is the 10th Avatar of Vishnu. A careful reading would suggest that Kalki has two applications - on personal level and on global level.
All 10 stages of Deshavatar can apply to human soul that goes through 10 stages because its order :- 
Matsya (fish), 
Kurma (amphibian), 
Varaha (mammal), 
Narasimha (half-animal & half human), 
Vamana (dwarf), 

Parasurama, Rama, Krishna, Buddha, & Kalki—is in striking resemblance to the stages a soul passes through in its journey of life: 

1) When a soul enters embryo, Stage I is like fish in water 

2) Outside, infant has a life like an amphibian 

3) Then its life is like a boar. 

4) It behaves like half-animal & half-human - developing human thoughts & intelligence in a powerful wild nature.

5) Then it grows into a boy - short, premature human 

6) Followed by professional life, making a living, like Parasurama who is always seen with parshu (axe), an agricultural tool. 

7) Then he settles down as a human being (Ram) living in civil society. 

8) Then he becomes a more developed human (Krishna, shepherd boy who later made political engagements). 

9) Then he goes through a stage of enlightenment (Buddha). This is the time he looks back and understands how futile his mostly egoistic life was. 
Now he realizes that life has meaning only when he treats everyone as God's child with compassion as the dominant quality of life. 

10) Then his stage as Kalki (destroyer of vices) begins as he shifts from body-consciousness (root of all vices) to soul-consciousness (root of all virtues) which happens when God Shiva starts a training programme in the concluding phase of Kali Yuga which is remembered and celebrated as Shivaratri in successive Kalpa.
Yet, what various Puranas, Srimad-Bhagavatam and Mahabharat describe about Kalki can have a greater fulfillment as it applies also to the last phase of Kaliyuga because it changes into Satyuga (Age of purity) with the arrival of Kalki. 
Kalki is described as one taking birth in a Brahmin family - new birth, viewing everyone as God's child. He will gather all distinguished Brahmins, propound highest truth - time when divine training program transforms those willing to benefit from it. 

He will know all ways of life that have perished [knows real history & geography of world], will remove prolonged hunger of genuine Brahmins & the pious (Padma Purana 6.71.279-282) 
"He will mount His swift white horse Devadatta and, sword in hand, travel over the earth exhibiting His eight supernatural powers. Displaying His unequaled effulgence and riding with great speed, He will destroy all the evils from earth." (Srimad-Bhagavatam 12.2.19-20) 

Earth would then be rid of evils, after which he will disappear. (Brahma-Vaivarta Puran, Prakriti Khand, Chapt 7.60, 58-59). 

Then he will return to Vaikunth. (Kalki Puran 2.4-8) 

Meanwhile, Dharma [true religion] & Satyuga [Age of Truth] are reestablished.

After all of these are accomplished, the cycle of the four ages of Satya, Treta, Dvapara, and Kali-yugas will continue to repeat eternally. (Srimad-Bhagavatam 12.2.39). 

Thus, in big picture there is nothing new or old happening. 

Virtue rules for half the cycle and vices for the other half; cycle repeats itself continuously. Thus that which tells of such eternal cycle of what is old & new began to be called Puran ("Pura api nava iti") which means that which is "old & new as well."

In Hindi, Kalki avatar means "tomorrow's avatar". ‘Kalka' in Sanskrit means that which is 'impure and sinful, or falsehood.’ When the final a is substituted for i (kalka into kalki), it can represent feminine nouns and also the locative case.

As the feminine produces, Kalki can be explained as one that is born or comes out of filth. As shown in Puranas, Kalki arrives on a white horse (ashvah, in Sanskrit) called Devadatta, kills all that is evil, which means Kalki is the destroyer of vices. 
All these are symbolic: Kalka dies when person of body-consciousness transforms into one of soul-consciousness. Truth of soul-consciousness reemerges in an 'ashvah' moment. "Shva" is both yesterday & tomorrow. A-shva - "neither yesterday, nor tomorrow'. 
Consciousness awakens, neither in the past, nor in the future but in a god-given time [Devadutt is the vehicle; Dev means 'God', datta means 'given'] highlighting the greater role God plays in the whole kalki episode. 

Devotees have been calling for the Purifier/Deliverer to come, and our time is the right period for Him to come because situation is so serious that mankind will not survive much longer.
In ancient times, river, cows were revered, people took good care of resources—inanimate & animate. Now we are exploiting them so much that nature has turned wrathful & vengeful through various natural calamities with increasing frequency & intensity. 
“Incredible and abnormal’” temperature is being recorded in Antarctic making the sea-level rise a death-dealing reality in the very near future. (Antarctic temperature rises above 20C for first time on record).

effects are often precipitous in nature with slower speed becoming faster as time passes just like butter melts in a frying pan. (Alaskan glaciers melting 100 times faster than previously thought).

Time for Kalki?

हरे कृष्ण 🙏

सुंदरकांड के 25वें दोहे में गूढ़ रहस्य

तुलसीदास जी ने लिखा जब हनुमान जी ने लंका मे आग लगाई थी  "हरि प्रेरित तेहि अवसर चले मरुत उनचास  अट्टहास करि गर्जा कपि बढ़ि लाग अकास।।...